Microfoontechniek op het podium: zo heb je als zanger het beste geluid

Microfoon in je hand en zingen maar. Hoe moeilijk kan het zijn? Toch hoor je het verschil tussen een zanger die zijn microfoon snapt en een zanger die hem alleen vasthoudt meteen. Goede microfoontechniek op het podium draait om twee dingen: waar je de microfoon op richt en hoe dicht je erbij zit. Beheers je die twee, dan klink je voller en krijgt rondzingen minder kans.

Waarom je live bijna altijd een dynamische microfoon krijgt

Loop een willekeurig poppodium of café binnen en er staat vrijwel zeker een dynamische zangmicrofoon op de standaard. Dat is geen toeval. Dynamische microfoons zijn live de standaard voor zang, vooral omdat ze tegen een stootje kunnen. Een microfoon die van de standaard valt, aan zijn kabel over het podium wordt gesleurd of een avond lang adem en zweet over zich heen krijgt, moet de volgende avond gewoon weer werken.

Daarnaast is vrijwel elke zangmicrofoon voor het podium gericht. Hij is gebouwd om geluid van dichtbij en recht van voren op te pikken. Alles wat je hieronder leest over richten en afstand, geldt dus voor bijna elke microfoon die je op een podium in handen krijgt.

» Bekijk alle podiumproducten
» Bekijk alle dynamische zangmicrofoons
» Wat is de beste spraak- of zangmicrofoon voor mij?

Richt de microfoon op je mond

Probeer dit tijdens de soundcheck: zing een lange toon en draai de microfoon langzaam weg van je mond, tot hij bijna naar het plafond wijst. Je stem wordt dun en zacht, terwijl je zelf even hard blijft zingen. Hetzelfde gebeurt als je de microfoon als een stokje onder je kin houdt. Een gerichte microfoon doet het slecht als je er niet recht in zingt.

Zie het als een zaklamp, maar dan omgekeerd. Wat in de bundel valt, hoort de microfoon goed. Wat erbuiten valt, zoals gitaarversterkers, drums en de monitor aan je voeten, veel minder. Houd daarom de kop recht op je mond gericht, ook als je beweegt of je hoofd draait.

Welke kant precies ‘doof’ is, hangt af van de richtingskarakteristiek. Cardioïde is voor zang het meest gebruikelijk, maar super- en hypercardioïde microfoons zie je ook veel. Een cardioïde is het minst gevoelig recht van achteren. Een super- of hypercardioïde heeft een smallere bundel, pikt ook een klein beetje van achteren op en is juist schuin achter het doofst.

» Wat is richtingskarakteristiek?

Dichtbij klinkt voller

Hoe dichter je bij de microfoon zingt, hoe meer signaal er binnenkomt. Sta je te ver weg, dan vangt de microfoon niet meer je hele stem op en klink je dun. De technicus kan het volume opschroeven, maar dan versterkt hij ook alles wat verder weg staat: het drumstel, de basversterker en de monitor. Je krijgt dus meer rommel en niet alleen maar meer stem.

Dichtbij zingen heeft nog een bijeffect: het proximity-effect. Een gerichte microfoon versterkt de lage tonen naarmate je er dichter op zit. Je stem klinkt warmer en voller, zonder dat iemand aan een knop hoeft te draaien.

Het werkt ook andersom. Het kan juist ook gewenst zijn om minder warm of luid te klinken. Over het voorkomen van vervelende volumepieken vertel ik hieronder meer.

Plops en pieken opvangen

Houd je hand vlak voor je mond en zeg ‘pop’, ‘boter’ en ’tafel’. Bij de p, b en t voel je een stootje lucht. Dat stootje raakt ook het membraan van je microfoon en komt uit de speakers als een doffe plop. Plopgeluiden zijn live een bekend probleem, en hoe dichter je op de microfoon zit, hoe harder ze klinken.

Vaak is een kleine hoek al genoeg. Zing net langs de kop in plaats van er pal in, door de microfoon een fractie schuin te houden. De luchtstoot schiet dan langs het membraan, terwijl je stem binnen de bundel blijft. Een windscreen over de grill helpt ook.

Met harde uithalen werkt het net zo. Zet je een noot in op volle kracht, beweeg de microfoon dan een stukje van je mond af. In een zacht couplet kom je juist dichterbij. Zo vang je zelf het verschil tussen hard en zacht op, en hoeft de technicus niet de hele avond met de fader achter je aan te zitten. Oefen het in de repetitieruimte tot het vanzelf gaat en kijk ook eens hoe ervaren podiumzangers voortdurend de afstand tot de microfoon variëren. Dat leer je overigens niet in een avondje: het kost tijd om de ‘sweet spots’ te vinden.

Rondzingen voorkomen begint bij jou

Rondzingen ontstaat als geluid uit de speakers of monitors weer in je microfoon komt en opnieuw versterkt wordt. Een gerichte microfoon onderdrukt geluid van opzij en achter, zoals dat van de vloermonitors. Dat werkt alleen als je hem zijn werk laat doen.

De bekendste fout is je hand om de grill vouwen. Het ziet er stoer uit, maar je dekt de openingen achter de capsule af, en juist die maken de microfoon gericht. Hij gaat dan alle kanten op luisteren: je klank wordt dof en het gefluit ligt op de loer. Pak de microfoon bij de steel, niet bij de kop. Laat je hem even zakken, wijs dan niet met de kop naar een monitor of de PA.

De plek van de monitor hangt af van je microfoon. Bij een cardioïde staat hij het liefst recht voor je, tegenover de achterkant van de microfoon. Bij een super- of hypercardioïde staan monitors vaak iets schuin, in de dode hoeken.

Ook je bandleden tellen mee. Elke keer dat het aantal open microfoons verdubbelt, zakt de gain-before-feedback met 3 dB. Staan er vier microfoons open terwijl er maar twee gebruikt worden, dan lever je dus 3 dB in. Dit verlies ontstaat doordat elke extra open microfoon meer omgevingsgeluid oppikt, waardoor de totale akoestische feedback-loop sneller zijn grens bereikt. Daarom zetten technici ongebruikte microfoons liever uit.

» Wat is de beste vloermonitor voor mij?

Houd je grill schoon

Een zangmicrofoon krijgt elke avond adem, speeksel en soms lippenstift te verduren. Zeker als meerdere zangers dezelfde microfoon gebruiken, is een schone grill geen overbodige luxe.

Ingewikkeld is het niet. In de praktijk werkt een zachte tandenborstel met wat water of isopropylalcohol prima. Schroef de grill los, borstel hem voorzichtig schoon en laat hem helemaal drogen voordat je hem terugzet. Houd de capsule zelf droog, dan staat je microfoon er bij het volgende optreden weer net zo netjes bij.