Short scale basgitaar: voor wie is een korte hals de beste keuze?

Een short scale basgitaar heeft een mensuur van rond de 30 inch in plaats van de gebruikelijke 34 of 35 inch, en dat scheelt meer dan je denkt. Jarenlang gold zo’n korte hals als kinderbas of instapmodel, maar wie minder wil rekken, zijn schouder wil sparen of van gitaar komt, is er vaak beter mee af. Hoog tijd om dat imago bij te stellen.

Voor wie is de short scale de beste keuze?

Jonge beginners zijn de meest voor de hand liggende groep. Bij strijkinstrumenten is een kleinere maat als instap heel normaal, en bij bas werkt dat net zo: een hals die past, voorkomt dat een kind na drie lessen afhaakt omdat het instrument te groot is. Een kleiner fietsframe is ook geen slechtere fiets, maar een fiets die past.

Dan de gitaristen. Een gitaarhals is een stuk korter dan een bashals, dus wie van gitaar komt, voelt zich op 30 inch sneller thuis dan op 34. De afstanden liggen dichter bij wat je vingers al kennen. Niet voor niets werden de korte modellen in de jaren zestig ook op gitaristen gericht.

En de volwassen bassist met grote handen? Als je verliefd wordt op het speelgevoel en de klank van een short scale, dan hoef je het zeker niet te laten. Tina Weymouth van Talking Heads, Jack Bruce van Cream, Paul McCartney en Owen Biddle hebben er een carrière op gebouwd, en sessiebassisten pakken er nogal eens eentje voor dichte mixen omdat die warme onderkant mooi op zijn plek valt.

Een short scale is geen noodoplossing maar een volwaardige keuze, en voor kleine handen, pijnlijke schouders en overstappende gitaristen zelfs de beste.

» Bekijk alle short scale-basgitaren (akoestisch)
» Bekijk alle short scale-basgitaren (elektrisch)

Nog korter: mini-bassen en bas-ukeleles

Bij 30 inch is de bodem nog niet bereikt. Aan de elektrische kant zijn er mini-bassen (de Squier Mini en Ibanez miKro zijn de bekendste) met een mensuur van zo’n 28,6 inch. Akoestisch gaat het nog een stap verder: kleine reisbassen en bas-ukeleles zitten op 20 tot 25 inch. Dat is korter dan de mensuur van een gewone gitaar. En toch… staan ze vrijwel allemaal keurig in de normale E-A-D-G stemming. Elk loopje, elke riff die je van de normale basgitaar kent, werkt hier gewoon ook. Geen omrekenen, geen gedoe.

Hoe kan het dat je een lage E uit zo’n korte snaar krijgt? Drie manieren: dikker, zwaarder of slapper. Een bas-ukelele kiest voor dik: rubberachtige snaren van polyurethaan die aanvoelen als een stevige elastiek. Akoestische mini-bassen pakken het anders aan, met metaalomwonden snaren rond een soepele kern van nylon of multifilament. Die zien eruit als gewone bassnaren en spelen ook zo, alleen een stuk losser. Elektrische mini-bassen hebben doorgaans geen extra dikke snaren nodig: daar zit gewoon een standaardset op (denk aan .045-.105), maar dan op lagere spanning, dus dat voelt wel anders. Elk type speelt dus wezenlijk anders, dus pak er even eentje vast voordat je beslist.

Dan het eerlijke verhaal over het volume van akoestische modellen: dat is er nauwelijks. Een klankkast van dat formaat krijgt een lage E simpelweg niet in beweging. Op de bank hoor je jezelf prima, maar zodra iemand een akoestische gitaar erbij pakt, ben je verdwenen. Vandaar dat bijna elk exemplaar een ingebouwd element heeft. Zonder kabel is het fun, maar met kabel is het pas een echte bas. En ingeplugd klinkt zo’n akoestische bas-ukelele verrassend vol, en met een vleugje contrabas-karakter erin. 

Wie koopt zoiets? Bassisten die onderweg willen oefenen zonder een gigbag van een meter mee te sjouwen. Gitaristen die eens willen voelen wat een baspartij met een nummer doet. Iedereen die op vakantie liever iets meeneemt dan niets. En gewoon iedereen die een ‘basje voor erbij’ wil hebben.

» Wat is de beste akoestische basgitaar voor mij?
» Bekijk alle akoestische basgitaren

Wat is schaallengte en waar komt die standaardmaat vandaan?

De schaallengte, ook wel mensuur, is het stuk snaar dat daadwerkelijk trilt: van de topkam tot de brug. De kop met de stemmechanieken en het stukje achter de brug tellen niet mee. Een grote kop of compacte body zegt dus niets over de schaallengte. Je kijkt alleen naar de afstand tussen kam en brug.

De standaard van 34 inch stamt uit 1951, het jaar waarin Fender de Precision Bass uitbracht: de eerste elektrische bas die in serie werd gebouwd, bedoeld voor contrabassisten die iets draagbaars zochten. Alles onder de 31 inch heet tegenwoordig short scale, meestal rond de 30 inch. Daartussen zit nog een medium scale van 31 tot 33 inch, die je minder vaak tegenkomt.

Short scales zijn geen modern bedenksel. Gibson en Höfner kozen al vanaf het begin bewust voor een kortere hals op hun bassen, en midden jaren zestig kwam Fender zelf met korte modellen voor studenten, kinderen en gitaristen. Daar komt het etiket ‘instapbasje’ vandaan, en dat zit er een halve eeuw later nog op geplakt.

» Bekijk alle short scale-basgitaren

Speelcomfort: minder rekken, minder klachten

Vier inch korter klinkt als niks, maar op een bashals voel je elke centimeter. De frets liggen dichter bij elkaar, dus een loopje dat op 34 inch een flinke spreiding van je vingers vraagt, ligt op een short scale gewoon onder je hand. Voor kleine handen scheelt dat enorm, en spelers met een klein postuur bereiken de topkam zonder de schouder omhoog te trekken.

Dat laatste telt. Basdocenten zien geregeld leerlingen met klachten aan pols of schouder, en een deel daarvan knapt zienderogen op na een overstap naar een kortere hals. Minder reikafstand betekent minder belasting op linkerhand en schouder, en dat merk je pas echt na een set van twee uur. Bijkomend voordeel: een short scale past gaat moeiteloos mee in de trein of een krappe auto.

» Bekijk alle short scale-koffers/tassen

Snaarspanning, klank en de juiste snaren

Een korter stuk snaar op dezelfde toonhoogte betekent minder snaarspanning, en die lagere spanning hoor en voel je. Dat is pure natuurkunde: kort je de snaar in, dan moet de spanning omlaag om op dezelfde lage E uit te komen. De snaar beweegt wijder en klinkt daardoor warmer en zachter, met een vettere onderkant.

Veel bassisten die voor het eerst een short scale oppakken, noemen de snaren ‘slap’. Bends en hammer-ons gaan makkelijker, maar wie de weerstand van 34 inch gewend is, moet even wennen. Een iets dikkere snarenset helpt, en een brug waarbij de snaren door de body lopen geeft een spanning die vertrouwder aanvoelt en directer reageert.

Koop snaren niet blind. Bassnaren komen in verschillende lengtes, en een set voor long scale is op een short scale vaak zo lang dat het dikke, omwikkelde deel tot om de stempennen loopt. Dat deel is daar te stug voor en de stalen kern breekt dan nogal eens. Andersom is net zo vervelend: bij een te korte set rust de dunne uitloop op de topkam in plaats van de echte winding, en dat klinkt dof. Kijk op de verpakking of de set voor short scale bedoeld is, of meet je oude set na voordat je bestelt.

Dan de reputatie van slappe snaren en slechte intonatie. Die komt uit de jaren zestig, toen de short scale een hype was en de markt volliep met goedkope, slordig gebouwde basjes met beroerde elektronica. Met moderne bouwtechnieken is dat grotendeels verdwenen, al blijft een goede afstelling het halve werk.

» Bekijk alle short scale-snaren
» Basgitaar afstellen voor beginners

De basgitaar – Geschiedenis, technieken & tips Hoe vervang je de snaren op een elektrische gitaar? Basgitaar-techniek voor beginners Martin Strings: zo veel keus…! Welke snarenset past bij mij? Hoe vervang je de snaren op een akoestische gitaar? Guitalele leren spelen & stemmen – Dat doe je hier!