Basgitaar op een gitaarversterker (en andersom): kan dat kwaad?

Kan een basgitaar op een gitaarversterker? Die vraag krijg ik zo’n beetje elke keer als iemand net een bas heeft gekocht en in de hoek nog een oude gitaarcombo heeft staan. Het korte antwoord: op laag volume kan het prima, maar draai hem open en je speelt met de levensduur van je speaker. Andersom, gitaar op een basversterker, kan eigenlijk altijd.

Waarom een basversterker geen dikke gitaarversterker is

Het grootste verschil zit in wat lage tonen van een versterker vragen. Een gitarist komt met een handvol watt al een heel eind, een bassist niet. Laag versterken kost veel meer vermogen, en daarom zijn basversterkers doorgaans een stuk krachtiger dan hun gitaarcollega’s. Niet omdat bassisten graag stoer doen (nou ja, een beetje), maar omdat het fysiek gewoon nodig is om die lage noten hoorbaar de zaal in te duwen.

Dat vermogen moet ook ergens heen, en dus zijn de speakers anders. Basversterkers en bascabinets werken met grotere speakers of juist meer speakers in een grotere kast: een enkele 15-inch, vier keer 10 inch, of de beruchte koelkast met acht 10-inchers. Vaak zit er nog een tweeter bij voor de hoge kant. Die basspeakers zijn steviger gebouwd, omdat ze lage tonen op hoog volume moeten aankunnen zonder te bezwijken.

Ook de voorversterker en de EQ zijn anders afgestemd, ruwweg een octaaf lager, zodat de knoppen daar werken waar een bas zijn geluid heeft. Dat besef is overigens bijna net zo oud als de elektrische bas zelf: de eerste solidbody elektrische bas uit 1936 werd meteen geleverd met een eigen bijbehorende versterker van 18 watt met een 12-inch speaker. Toen al vond men dat een bas iets anders nodig had.

» Bekijk alle basversterker-combo’s
» Bekijk alle gitaarversterker-combo’s

Bas op een gitaarversterker: hier gaat het mis

Als er iets sneuvelt, dan is het meestal niet de elektronica. De speaker is het kwetsbare onderdeel. Een gitaarspeaker is lichter gebouwd en heeft een kortere uitslag: de conus is ontworpen om kleine, snelle bewegingen te maken. Een lage E van een bas wil die conus veel verder naar voren en naar achteren duwen dan de bedoeling is. Vergelijk het met hardloopschoenen op een bergwandeling. Op het vlakke pad gaat dat prima, maar op de rotsen hou je er kapotte zolen aan over.

Het waarschuwingssignaal is vervorming. Bij gitaar is vervorming vaak juist het doel, dus je oren zijn er niet op getraind om te schrikken. Bij een bas op een gitaarspeaker is rammelen, scheuren of een vettige vervorming echter de speaker die om genade smeekt. Bij transistorversterkers komt daar nog bij dat het signaal kan gaan clippen, en sommige versterkers schieten dan in een beveiligingsmodus en zwijgen gewoon. Hoor je het rammelen, dan draai je terug. Geen discussie.

Voor repetities met een drummer of een optreden raad ik het af, en ik ben daar niet de enige in. Het volume dat je dan nodig hebt om boven de rest uit te komen, is precies het volume waarbij een gitaarspeaker het loodje legt. Een nieuwe speaker kost al gauw meer dan je lief is, en op het podium is het bovendien een bijzonder ongelukkig moment om stil te vallen.

Thuis oefenen op laag volume: dit kan gewoon, maar…

Zit je in je slaapkamer of oefenhok, dan is er weinig aan de hand. Op gematigd volume of met een koptelefoon is een bas op een gitaarversterker veilig genoeg. Veel bassisten hebben jarenlang zo geoefend zonder ooit iets kapot te spelen. Hou de bass-knop op de EQ bescheiden, draai het volume niet verder open dan je kamer vraagt, en luister. Blijft het strak en schoon, dan is er niets aan de hand.

Verwacht alleen geen volwaardig basversterkergeluid. Een gitaarspeaker kan dat diepe laag simpelweg niet produceren, dus het klinkt dunner dan je gewend bent van een echte bascombo. Voor het oefenen van loopjes en het leren van nummers maakt dat weinig uit. Wil je het echt zonder risico doen, dan is de koptelefoonuitgang je beste vriend: daar komt geen speaker aan te pas.

» Een koptelefoon op een gitaar/basgitaar aansluiten – Kan dat?
» Doe de Interactieve Keuzehulp Basversterker-combo

En andersom: gitaar op een basversterker? Geen punt, maar…

Dit is de makkelijke kant van het verhaal. Een gitaar op een basversterker kan zonder problemen en wordt in de praktijk ook gewoon gedaan. De basversterker merkt er niets van. Alles aan dat apparaat is gebouwd op zwaardere kost dan een gitaarsignaal: meer vermogen, stevigere speakers, grotere kast. Een gitaar is voor zo’n versterker een rustige zondagmiddag. Ook een gitaartop op een bascabinet is prima, zolang je zoals altijd op de impedantie let.

Het klinkt wel anders. Een basversterker is ontworpen om schoon en strak te blijven, dus je krijgt een cleane basis zonder het eigen karakter van een gitaarversterker die lekker in de vervorming gaat. Voor pedalen is dat juist een mooi vertrekpunt. Ik ken gitaristen die hun zwaar aangezette sound bewust door een bascabinet jagen omdat het zo lekker vol klinkt. Wil je uiteindelijk toch een echte gitaarversterker, dan is dat natuurlijk een keus die je hebt.

» Doe de Interactieve Keuzehulp Gitaarversterkercombo