Strijkstok harsen: hoe vaak en hoeveel hars heb je nodig?

Harsen is het meest onderschatte klusje van strijkers, en het klusje dat het vaakst misgaat. Bij leerlingen zie ik bijna altijd hetzelfde: veel te veel hars, veel te vaak, en een viool die klinkt alsof er zand tussen de snaren zit. Een strijkstok heeft minder hars nodig dan je denkt, maar wel op het juiste moment en van het juiste soort.

Een nieuwe strijkstok harsen en hoe vaak daarna

Zonder hars gebeurt er niets. Een nieuwe of net opnieuw behaarde strijkstok glijdt kaal over de snaar en geeft hooguit wat gefluister. Hars geeft het haar de grip om de snaar vast te pakken en weer los te laten, honderden keren per seconde. Dat is de hele toon.

Hars is bij kamertemperatuur bros, als een reep pure chocolade uit de kast. Zodra de stok over de snaar beweegt, wordt de harslaag door wrijvingswarmte zacht en kleverig, waarna de wrijving afneemt tot het haar de snaar weer pakt. Daarvoor heb je een dunne, gelijkmatige laag nodig, geen dikke korst.

Nieuw haar vraagt geduld. Vers haar neemt hars in het begin slecht op, dus trek de cake rustig een paar keer over de hele lengte, probeer, en doe er wat bij zolang de klank dun of sissend blijft. Ik gebruik een oude tandenborstel om de haren te scheiden en de hars te verdelen. Stop zodra de toon pakt.

Daarna is minder meer. Uit gewoonte voor elke oefensessie harsen is de meest gemaakte fout. Eens per vier of vijf speelbeurten is vaak al ruim voldoende; speel je uren per dag, dan iets vaker. Hecht hars steeds slechter en moet je bijna dagelijks bijharsen, dan ligt dat aan het haar: dat is versleten en toe aan een nieuwe beharing.

» Bekijk alle strijkinstrumenten-onderhoudsmiddelen

Zo herken je te veel of te weinig hars

Te veel hars hoor je voordat je het ziet. De klank wordt korrelig en hard, alsof de stok met kleine krasjes door de toon loopt. Daarna zie je het ook: een wit laagje op het bovenblad onder de snaren, en snaren die wit uitslaan. Dat poeder is hars die het haar niet kwijt kon. Een paar sessies niet harsen en goed afnemen lost het op.

Te weinig hars klinkt juist leeg. De stok sist over de snaar zonder te pakken, glijdt weg bij een stevige streek en je voelt gladde plekken in het haar. Dan mag er wat bij, met mate: een paar halen en opnieuw proberen. Twijfel je, speel dan een lange open snaar. Pakt de toon meteen en blijft hij schoon, dan is het goed.

Lichte of donkere hars, en cake of doosje

Lichte hars is doorgaans harder en minder kleverig. Dat past bij de dunnere snaren van viool en altviool, die fijne grip willen zonder dat te veel aan het haar blijft hangen. Harde hars houdt zich ook beter in warme ruimtes, omdat hij pas bij hogere temperatuur zacht wordt. Wie ’s zomers in een bloedheet zaaltje speelt, merkt dat verschil.

Donkere hars is zachter en plakkeriger en wordt vooral door cellisten en bassisten gekozen, omdat dikke snaren meer grip vragen. Contrabashars is nog veel zachter en hoort alleen op een basstok; op een vioolstok maakt hij een plakkerige bende. Verder werkt vrijwel elke hars op elk instrument; probeer vooral wat jouw instrument en hand prettig vinden.

Hars als cake is meestal zuiverder en van hogere kwaliteit; hars in een doosje is goedkoper en bedoeld als universele hars voor alles behalve de bas. Voor een beginnende leerling is een doosje prima. Wie merkt dat de klank meer kan, schuift later op naar een betere cake. Hars gaat jaren mee, dus duur is het nooit.

Hars van snaren en lak verwijderen

Veeg na elke speelbeurt. Een open deur, maar het scheelt later een hoop gedoe. Een droge, zachte doek over de snaren, het bovenblad onder de snaren en de stok zelf, en het meeste harsstof is weg voordat het vast kan gaan zitten. Ik heb in elke koffer een doek liggen, zodat ik geen excuus heb.

Blijft het stof liggen, dan hecht het aan de lak en wordt het bovenblad dof en troebel. Daar kom je zonder schade bijna niet vanaf; dat is werk voor de vioolbouwer. Harsophoping op de snaren hoor je ook terug: de aanspraak wordt trager en de klank duffer. Snaren schoonmaken hoor je daardoor direct.

Voor aangekoekte hars werkt een doekje met wat alcohol op de snaren. Wees voorzichtig: alcohol tast lak aan, dus leg een doek onder de snaren, houd het doekje vochtig in plaats van nat, en droog de snaren meteen na. Een druppel op het blad is erger dan wat hars. Bij twijfel: laat het, en veeg vaker.

» Bekijk alle vioolsnaren
» Bekijk alle strijkinstrumenten-onderhoudsmiddelen