Accu-pars en draadloze DMX: een lichtshow zonder kabels

Accu-pars zijn voor mij de beste uitvinding in de mobiele lichtwereld van de afgelopen jaren. Datzelfde geldt voor draadloze DMX. En het is nog mooier als ze het allebei hebben. Ik heb in mijn leven namelijk meer kabels uitgerold dan me lief is, en meestal weer opgerold terwijl het bruidspaar al naar bed was. Tegenwoordig zet je de lamp neer, koppel je hem aan de zender en loop je weg. De kleur kies je daarna vanaf je controller, zonder een stap richting de lamp.

Wat is een accu-par eigenlijk?

Een accu-par is een LED-par met een accu erin. Hetzelfde idee als de uplighter die je al kent: een compacte lamp die je op de grond zet en tegen een muur, pilaar of gordijn aan laat schijnen. Alleen hangt er geen snoer aan. Accu-par, accu-uplighter, accu-spot: verschillende namen, hetzelfde ding. Merken als Chauvet en ADJ bouwen al jaren accu-pars die je ook gewoon aan het stopcontact kunt hangen, voor de keren dat je wel stroom in de buurt hebt.

Hoe handig dat is, zie je op een bruiloft. Tien uplighters rond een zaal betekent bij bekabelde lampen tien kabels langs de muur, met tape eroverheen, en een bruidsmeisje op hakken dat er alsnog over struikelt. In de mobiele DJ-wereld is de accu-variant daarom de norm geworden. Wie daar nog een bekabelde uplighter aanraadt, krijgt een vermoeide blik en een verhaal over een avond die ooit heel anders liep dan gepland.

Zo werkt draadloze DMX

Draadloze DMX vervangt de DMX-kabel tussen je controller en je lampen door een radiosignaal. Je hebt één zender aan de controller en een ontvanger bij elke lamp, of de ontvanger zit al in de lamp ingebouwd. Vergelijk het met een radiostation: één station zendt uit, en alle radio’s die op dezelfde frequentie staan, ontvangen hetzelfde programma. De lampen merken het verschil niet. Die krijgen hun DMX-waarden binnen alsof er een kabel in zit.

Het signaal zelf is trouwens oud nieuws. De DMX512-standaard stamt uit 1986, werd in 2004 officieel door ANSI goedgekeurd en de huidige versie heet E1.11-2008. Technisch is het een seriële datastroom van 250 kbit/s met 512 kanalen van elk 256 stappen, en het verkeer gaat maar één kant op: van controller naar lamp. Dat is een bescheiden hoeveelheid data, en die gaat prima door de lucht.

Bijna alle draadloze DMX-systemen werken op 2,4 GHz, dezelfde band als je wifi thuis. Er bestaan ook varianten op 5,8 GHz en 900 MHz, maar in de mobiele wereld kom je die een stuk minder tegen.

Valt dat signaal niet weg?

Dat was ook mijn eerste zorg, want ik ben van de generatie die een draadloze microfoon nog met argwaan bekeek. En 2,4 GHz is druk: wifi, Bluetooth, de telefoons van tweehonderd mensen die allemaal dezelfde foto van de taart naar hun moeder sturen. Toch blijkt draadloze DMX in de praktijk opvallend stabiel. Gebruikers draaien er jarenlang bruiloften mee zonder uitval, en zelfs in een volle showroom, waar het krioelt van de radiosignalen, blijven meerdere systemen naast elkaar netjes werken.

Waar je wel op moet letten: zender en ontvanger moeten dezelfde taal spreken. Er bestaan meerdere protocollen en die praten lang niet allemaal met elkaar. Koop zender en ontvangers dus bij voorkeur als set of binnen één systeem, dan weet je zeker dat ze elkaar vinden.

» Artikel: Draadloze systemen en 2.4 GHz

Hoe lang gaat de accu mee en hoe laad je hem op?

Dat hangt af van wat je de lamp laat doen. Een LED-par trekt de meeste stroom als alle LED’s voluit staan, dus fel wit op honderd procent. Eén kleur op een rustige dimstand kost veel minder. Een avond warm amber langs de muur op zestig procent is voor de accu een heel ander verhaal dan een stroboscoop in alle kleuren tegelijk. Kijk daarom naar wat de fabrikant van jouw model opgeeft en hou een marge aan, want een bruiloft loopt altijd uit.

Laden is simpel: lamp aan het stopcontact, wachten tot hij vol is. Doe dat thuis, de dag ervoor. Veel accu-pars draaien trouwens ook gewoon op netstroom. Staat er toevallig toch een stopcontact naast een lamp, dan gebruik je dat en spaar je de accu voor de lampen die ver van alles af staan.

Vergeet de ontvangers niet. Een losse draadloze DMX-ontvanger heeft zelf een accu of hij heeft een voeding nodig. In dat laatste geval moet je hem alsnog aan een kabel hangen, en dat zou jammer zijn. Wil je echt helemaal los, dan kies je dus een accu-ontvanger of een par met ingebouwde draadloze DMX. En ook daarvoor geldt: laden, laden, laden.

Wanneer is de meerprijs het waard?

Een accu-par kost meer dan dezelfde par zonder accu, en een draadloze DMX-set komt daar nog bovenop. Dat geld verdien je terug op locaties zonder stroompunten en op bruiloften. Een boerenschuur, een strandtent, een tuin met een partytent: daar is het dichtstbijzijnde stopcontact nog wel eens een halve hectometer verderop, als het er al is. Met accu-pars zet je daar in tien minuten een hele ring licht neer.

Op bruiloften gaat het om wat je niet ziet. Geen kabels langs de muur, geen tape op het parket van het landgoed, geen zwarte slang dwars door de foto’s van de fotograaf. De beheerder van de locatie is ook blij, want niemand hoeft zijn stroomgroepen te komen bevragen. Opbouwen gaat sneller en afbreken ook, en dat laatste doe je om twee uur ’s nachts, dus elke minuut telt dubbel.

Wat je voor je geld krijgt verschilt per model, dus vergelijk vooral lichtopbrengst, kleurmogelijkheden en wat de fabrikant (of beter nog: de gebruiker) over de accu zegt.

Is accu-verlichting altijd voorzien van draadloze DMX?

Nee, en dat is de valkuil bij de aanschaf. Een accu in de behuizing zegt niets over hoe de lamp zijn signaal binnenkrijgt. Accu en draadloze DMX zijn twee losse functies die fabrikanten apart toevoegen. Je vindt accu-pars met ingebouwde draadloze ontvanger, accu-pars met alleen een bekabelde DMX-ingang en modellen die helemaal geen DMX aan boord hebben. Lees de specificaties op beide punten na.

In de goedkopere hoek kom je uplighters tegen die je uitsluitend bedient met een infrarood-afstandsbediening (naast de gebruikelijke handmatig in te stellen programma’s op de lamp zelf). Daarmee kies je een kleur, een dimstand of een automatisch programma, en verder gaat het niet. Infrarood heeft bovendien een vrije zichtlijn nodig: achter een pilaar of plant reageert de lamp niet. Wil je alle spots tegelijk op dezelfde tint zetten, dan loop je ze één voor één langs. Voor een paar lampen achter het buffet volstaat dat, voor een show die meeloopt met de muziek niet.

Heeft de lamp wel een bekabelde DMX-ingang maar geen draadloze ontvanger, dan hang je er een losse accu-gevoede ontvanger aan en ben je alsnog kabelvrij. Controleer dan bij elke accu-par apart of hij een DMX-ingang heeft, want zonder die aansluiting valt de lamp buiten je centrale lichtsturing, draadloos of niet.

» Wat is de beste DMX-lichtsturing voor mij?
» Bekijk alle accu-verlichting
» Bekijk alle draadloze DMX-systemen

Zo bouw je de kabelloze show op

Begin bij de controller. Daar sluit je de zender op aan, met een gewone DMX-kabel, of je kiest voor een controller met ingebouwde zender. Dan de lampen: elke accu-par krijgt een DMX-adres, precies zoals bij bekabeld werken, en je prikt er een accu-ontvanger op, of je kiest pars met de ontvanger al ingebouwd. Zet alles aan, koppel de ontvangers aan de zender volgens het boekje en je controller praat met elke lamp alsof er een kabel tussen zit.

Budget-optie: wil je niet per lamp een aparte ontvanger kopen, dan is er een goedkopere tussenweg. Je neemt een simpele set van één zender en één ontvanger: de zender gaat zoals altijd aan de lichtsturing, de ontvanger alleen op de eerste lamp. Vanaf daar lus je het signaal met gewone DMX-kabels door naar de volgende lampen. Het lange snoer van sturing naar verlichting vervalt, je hebt alleen nog de kortere kabels tussen de lampen onderling nodig.

Nog één tip van iemand die het geleerd heeft door het fout te doen: test de hele set thuis, in de woonkamer, een dag van tevoren. Laad alles op, zet de lampen in de kleur van het thema en loop er een rondje omheen. Dan weet je op de dag zelf precies wat je doet.

» Bekijk alle DMX-kabels
» Wat is het verschil tussen DMX- en XLR-kabels?