Dwarsfluit schoonmaken en poetsen zonder schade: zo doe je het goed

Een dwarsfluit schoonmaken is niet moeilijk, maar je kunt er wel verrassend veel mee kapotmaken. Een flink deel van de schade aan fluiten komt niet van spelen, maar van goedbedoeld poetsen. Wat je instrument nodig heeft is simpel: na elk spelen droog vanbinnen, vanbuiten alleen een zachte doek, en één keer per jaar iemand die er echt verstand van heeft.

Na het spelen: eerst drogen, dan pas de koffer in

Haal je fluit direct na het spelen uit elkaar en droog kopstuk, corpus en voetstuk apart. Alles wat je erin blaast is warme, vochtige adem, en die slaat aan de binnenkant neer als condens. Precies daar zitten de polsters, en die zijn gemaakt van materiaal dat vocht opzuigt. Een nat polster gaat zitten, vervormt onder je vingerdruk en sluit op den duur niet meer goed af.

Wikkel het gaas door het oog van de wisserstok en helemaal om de punt heen, zodat er geen metaal blootligt. Een kale punt krast de binnenkant van de buis. In het hoofdstuk ga je maar een klein stukje naar binnen: achterin zit de reflectorkurk, en als je die verschuift, stemt je fluit opeens anders. Ik heb dat als tiener nooit geweten; mijn intonatie was er niet beter op. Body en voet haal je rustig draaiend door.

Zie je vocht tussen een polster en het toongat? Schuif er een stukje cleaning paper tussen en druk de klep een paar keer zachtjes aan, op twee of drie plekken van het polster. Let op dat het papier daarbij niet verschuift. Laat doek en gaas daarna drogen.

Poetsen: een zachte doek, en daar blijft het bij

Vingerafdrukken en huidvet haal je weg met een droge, zachte microvezeldoek. Zonder druk, en zonder de onderkant van de kleppen te raken, want het dunne vlies van een polster schuurt zo kapot. Dat is eigenlijk alles wat de buitenkant nodig heeft. Meer dan dat is geen onderhoud, maar slijtage die je zelf veroorzaakt.

Zilverpoetsmiddel, vloeibaar of als pasta, hoort niet op de body en al helemaal niet bij het mechaniek. De chemicaliën tasten de polsters aan, dampen in een dichte koffer rustig door en gommen de stangen dicht. Je hoort het aan plakkerige tikjes bij elke klep. Ook te hard of te vaak wrijven kost wat: de zilver- of goudlaag is dun en verdwijnt met de jaren. Een glimmende fluit is niet per se een gezonde fluit.

Dompel je fluit ook nooit onder en spoel haar niet af: de hoofdkurk raakt verzadigd of krimpt, en de polsters worden er niet beter van. En die donkere aanslag tussen de kleppen, waar je met geen doek bij komt? Laat zitten. Die gaat er pas veilig af als het hele klepwerk van de buis is, bij de technicus.

» Bekijk alle dwarsfluit-onderhoudsmiddelen

Kleppen en polsters ontzien, ook als je niet poetst

Veel schade aan het klepwerk ontstaat niet tijdens het schoonmaken, maar bij het in elkaar zetten. Pak de fluit alleen vast bij de gladde delen en draai hoofd en voet erin zonder te wrikken. Vingers die om het mechaniek klemmen, buigen een stang een fractie, en een fractie is genoeg om een klep te laten lekken. Houd haar vast zoals je speelt, en verder nergens.

Leg je fluit terug in de koffer zodra je even niet speelt. Ja, ook tijdens de koffiepauze van de repetitie. Een fluit op een stoel of op de rand van de piano wacht op een stoot of een nieuwsgierig kind. In de koffer gebeurt dat allemaal niet.

En ga niet zelf sleutelen. Geen schroefje strakker draaien omdat een klep rammelt, geen polster eruit peuteren omdat het plakt. De regulering van een fluit is een ketting van afstellingen die allemaal van elkaar afhangen; draai je er één los, dan klopt de rest ook niet meer. Ik ken niemand die zijn fluit zelf uit elkaar haalde en er een beter instrument aan overhield.

» Bekijk alle dwarsfluitkoffers

Wanneer een onderhoudsbeurt nodig is

Ongeveer één keer per jaar hoort je fluit naar een fluitspecialist, ook als je er niets aan merkt. Het mechaniek heeft olie nodig, net als een fietsketting: zonder smering schuurt metaal op metaal en slijten de stangen ongemerkt in. Dat oliën is geen klusje voor de keukentafel; het hoort bij een volledige beurt, waarbij het klepwerk van de buis gaat.

Het lastige is dat je een lekkend polster zelf nauwelijks opmerkt. Je lichaam compenseert: je drukt wat harder, de lage noten worden tegendraads en je denkt dat het aan jou ligt. Pas als de fluit terugkomt en opeens weer vanzelf spreekt, dringt het door dat het niet aan jou lag, maar aan de fluit. Dat is een opluchting en een beetje gênant tegelijk.

Zo’n beurt is grondig werk. Alle kleppen gaan eraf, de hoofdkurk eruit, de buis in een ultrasoonbad en onder de polijstdoek. De piepkleine pennetjes worden uitgetikt en bewaard. Daarna controleert de technicus elk polster op lekken en legt er dunne papieren schijfjes of taartpuntjes achter tot het sluit; sommige polsters zitten in schellak en worden met warmte opnieuw gezet. Dan oliën, in elkaar en proefspelen. Een kleine correctie tussendoor kan prima zonder meteen de hele beurt.

» Bekijk alle dwarsfluit-onderhoudsmiddelen