In dit artikel leggen we uit hoe je muziek transponeert. Ofwel, hoe je muzieknoten in bladmuziek één of meer halve tonen hoger of lager zet. Dit kun je doen met software, maar het is ook leerzaam om het helemaal zelf, in 3 stappen, met de hand te kunnen. Is dat simpel? In het begin niet, maar als je rustig de stappen van onze instructies volgt, lukt het zeker. We behandelen transponeren met software, met pen en papier én – iets uitdagender nog – transpositie terwijl je speelt! Ook kijken we even naar het ‘pitch shiften’ van audiobestanden.

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Voorkennis

Het kan een goed idee zijn om eerst je kennis op te vijzelen door onderstaande artikelen te lezen:

Waarom bladmuziek transponeren?

Zomaar een paar redenen waarom je bladmuziek zou willen transponeren:

  • Stemming: sommige muziekinstrumenten zijn anders gestemd, zoals een klarinet; deze is in B♭ gestemd. Dit betekent: wanneer een klarinettist een C in de bladmuziek ziet staan en deze speelt, dan klinkt de C als een B♭, een hele toon te laag dus. Dit geldt ook voor alle andere noten. In bladmuziek voor bijvoorbeeld een orkest is hier al rekening mee gehouden en wordt de klarinetpartij opzettelijk een hele toon te hoog genoteerd. Maar stel dat je een partij wilt spelen die eigenlijk voor, laten we zeggen, sopraanblokfluit bedoeld is (die is in C gestemd), dan zul je de partij zelf een hele toon hoger moeten zetten.
  • Bereik: om je aan te passen aan het bereik van bijvoorbeeld een zanger. Dus stel dat je een zanger begeleidt op piano, maar dat de zanger de hoogste noten niet kan halen, dan moet je het misschien één of enkele tonen lager spelen.
  • Lastige toonsoort: als de muziek in een lastige toonsoort staat. Over het algemeen vormen toonsoorten met veel kruizen of mollen de grootste uitdaging voor de muzikant. Dit kan echter ook verschillen per instrument. Op een gitaar is E majeur of E mineur een voor de hand liggende toonsoort vanwege de makkelijke grepen, terwijl op de piano de toonsoort C majeur weer het meest comfortabel speelt.

Muziek transponeren met software

De makkelijkste manier om bladmuziek te transponeren, is met notatiesoftware, zoals Sibelius, Steinberg Dorico, Finale, Presonus Notion of het gratis programma MuseScore (Windows, Mac en Linux). Hoe het transponeren binnen deze softwarepakketten werkt, is een kwestie van de betreffende handleiding raadplegen! In elk geval kun je ervoor kiezen om de noten eerst handmatig in te voeren, om vervolgens te kiezen voor het aantal tonen dat de muziek omhoog of omlaag moet. Minder tijdrovend is het inscannen van je bladmuziek (of op internet zoeken naar een PDF ervan) en dan laten omzetten naar bijvoorbeeld MIDI of in elk geval nootjes waar de software wat mee kan. Bij Sibelius wordt standaard al zulke software meegeleverd (Photoscore Lite), maar je zou zoiets ook los kunnen aanschaffen (zie bijvoorbeeld ScanScore). Wat je verder kan doen, is kijken of er een (goed) MIDI-bestand van je muziek op internet te vinden is en dit openen in de notatiesoftware, om het vervolgens te transponeren. Het is daarna bepaald geen overbodige luxe om te controleren of de notatie helemaal correct is. Zo zul je eventuele bogen, accenten etc. zelf moeten toevoegen, want MIDI-bestanden zijn bedoeld om af te spelen, niet om er goed uit te zien als bladmuziek (wat je ziet, is alleen maar een ‘persoonlijke’ interpretatie van de MIDI-informatie door jouw notatiesoftware).

Muziek met de hand transponeren

Het transponeren met de hand kun je op muziekpapier doen of in notatiesoftware. Dat laatste is eigenlijk niet nodig natuurlijk, omdat de software het automatisch kan doen voor je. Het handmatige proces bestaat uit drie stappen en vergt wel de nodige aandacht. In het begin is het in elk geval een kwestie van nauwkeurig onderstaande stappen volgen en niet te veel nadenken over waarom dit nu allemaal zo in elkaar zit. Het begrip komt vanzelf.

Waarom met de hand?

Soms is het gebruik van automatische transpositie door notatiesoftware, om wat voor reden dan ook, geen optie. Maar een minstens zo belangrijke reden om bladmuziek handmatig te transponeren, is dat het leerzaam is. Je krijgt langzaamaan een beter begrip van hoe toonladders en toonsoorten in elkaar zitten. En als je een beetje houdt van puzzelen, vind je het na verloop van tijd misschien nog wel leuk ook.

Onderstaande illustratie (klik om te vergroten) is een handig hulpmiddel bij het transponeren van muziek. We leggen verderop uit hoe het werkt.

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Stap Ⅰ: voortekens aanpassen

  1. Hoeveel tonen hoger/lager moet de muziek worden? Voorbeeld: je wilt 1 hele toon hoger (= dus 2 halve tonen).
  2. Kijk naar het aantal voortekens dat helemaal aan het begin van jouw muziekstuk staat, in de kantlijn. Voorbeeld: het stuk heeft 2 kruizen.
  3. Zoek de twee kruizen op in de toonsoorten-afbeelding hierboven en ga het benodigde aantal stappen (= het aantal halve tonen) naar boven of naar beneden. Voorbeeld: we willen de muziek met twee halve tonen verhogen, dus we gaan twee stappen met de klok mee in de cirkel. Je ziet dat we daarmee van twee naar vier kruizen gaan. Zo dus:Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen
  4. Nog een voorbeeld: stel, je moet een kwart omhoog en laten we zeggen dat je een muziekstuk hebt zonder voortekens. Een kwart is 5 halve tonen. Als je 5 stappen omhoog gaat vanaf ‘geen voortekens’ kom je uit op één mol. Je getransponeerde stuk krijgt dus één mol in de kantlijn.Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Stap Ⅱ: noten verschuiven op de notenbalk

  1. Je ziet dat de twaalf toonsoorten in de toonsoorten-afbeelding verdeeld zijn in zeven blokken (je herkent ze aan de grijze lijnen).
  2. Tel het aantal blokken dat je omhoog of omlaag gegaan bent. Voorbeeld: we gingen van twee naar vier kruizen. Je ziet in de cirkel bovenaan dat we één blok omhoog gegaan zijn. Zo dus:Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen
  3. Eén blok omhoog betekent: alle noten in je muziekstuk moeten één positie omhoog in de notenbalk. Eén positie omhoog =  als de noot tussen de lijntjes staat, zet je hem óp de lijn erboven. Of als de noot óp de lijn staat, zet je hem ertussen. Op deze manier:Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen
  4. Nog een voorbeeld: je gaat van ‘geen voortekens’ naar één mol. Dat is drie blokken omhoog, dus ook drie posities omhoog op de notenbalk. Zo:Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen
  5. En nog een voorbeeld. Stel dat je van drie kruizen omlaag gaat naar vier mollen. Die staan in hetzelfde blok, dus dan hoef je niets te doen met de positie van de noten! Wel moet je straks misschien nog correcties doen (zie Stap Ⅲ).Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappenMuziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Stap Ⅲ: toevallige voortekens toevoegen

Let op: vanaf nu mag je de noten niet meer omhoog of omlaag schuiven. Met andere woorden: de letter mag niet meer veranderen! Je mag alleen nog maar werken met kruisen, mollen, herstellingstekens, dubbelkruisen en dubbelmollen.

Goed, kijk of er toevallige voortekens in je muziek staan. Zo ja, dan moet je hier iets mee doen. Maar wat? Simpelweg kopiëren kan niet, want dan zullen er vaak fouten ontstaan. Stel je zelf altijd de vraag: wat wil de componist duidelijk maken met dit toevallige voorteken?

Voorbeeld 1

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Wat wil de componist van de muziek aan de linkerkant zeggen? Hij zegt: hee, je zou hier een F verwachten, aangezien er geen voortekens in de kantlijn staan, maar ik wil toch dat je de noot een halve toon hoger speelt: een F♯ dus. We moeten de G in de getransponeerde muziek daarom óók een halve toon hoger spelen. De G wordt dan een G♯. Nu vraag je je misschien af: mag ik ook een A♭ ervan maken, want een G♯ en A♭ zijn toch hetzelfde? Nee! Want zoals gezegd, mag je de noten niet meer omhoog of omlaag op de notenbalk verschuiven. De letter moet dus hetzelfde blijven.

Voorbeeld 2

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Wat wil de componist in bovenstaand muziekstuk aan de linkerkant zeggen? Hij zegt: je verwacht hier een C, maar je moet deze een halve toon hoger spelen: een C♯. In de getransponeerde muziek, rechts, moeten we éigenlijk een D♭ spelen volgens de voortekens in de kantlijn, maar die moet dus een halve toon hoger worden. Ga je vanaf de D♭ een halve toon omhoog, dan kom je uit op de D. Je moet dus een herstellingsteken plaatsen.

Bijzondere situatie 1

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

In dit muziekstuk staat een dubbelkruis. De componist wil hiermee zeggen: als je kijkt naar de voortekening in de kantlijn, zou je een G♯ verwachten, maar ik maak er een G met een dubbelkruis van (Gx). Dat is een halve toon hoger dan verwacht. In de getransponeerde muziek verhogen we de noot dus ook met een halve toon: de A wordt een A♯.

Bijzondere situatie 2

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Nu wordt het wel heel ongewoon, maar het kan zomaar gebeuren. De componist zegt: normaal speel je hier een G, maar ik wil dat je deze met een hele toon verhoogt naar een Gx. In de getransponeerde muziek moet je de noot dus eveneens met een hele toon verhogen. Normaal speel je daar volgens de kantlijn-voortekens een B♭. Deze moet je gaan verhogen met een hele toon. De Bb wordt dus een B♯. Ja, in praktijk is dat natuurlijk een C, zul je denken. Maar we mogen de noot nu eenmaal niet meer veranderen van letter!

Bijzondere situatie 3

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

In de eerste maat aan de linkerkant zie je een herstellingsteken. Nu gelden toevallige voortekens maar gedurende één maat, dus die mol in de tweede maat is eigenlijk niet nodig. Toch doen componisten/uitgevers dit vaak wel, omdat je het gemakkelijk vergeet. In dit geval zou je geneigd zijn om gewoon lekker nog een keer die D met herstellingsteken te spelen in plaats van een D♭. De mol in de tweede maat wordt dus niet gebruikt om de noot te verlagen. De componist zegt alleen maar: hee, denk eraan dat je de noot weer op de normale manier speelt volgens de voortekening in de kantlijn. In de getransponeerde muziek aan de rechterkant moeten we dit met een herstellingsteken doen. Daarmee zeggen we: denk eraan, je moet de C weer gewoon als een C spelen en niet meer als een C♯.

Audio transponeren (‘pitch shiften’), zoals MP3’s

Heb je geen interesse in het transponeren van bladmuziek, maar wil je alleen maar een liedje van bijvoorbeeld Spotify hoger of lager afspelen? Dan moet je eerst een MP3-bestand hebben van dat nummer.

  • Het makkelijkste is om in Google te zoeken op ‘convert youtube to mp3’. Kies een betrouwbare site, vul de YouTube-link in van de betreffende song en converteren maar… Zodra de tool klaar is, kun je de mp3 downloaden.
  • Vervolgens zoek je in Google op ‘mp3 pitch change’. Ga naar een betrouwbare website, upload de mp3 en kies het aantal halve tonen waarmee de muziek omhoog of omlaag moet. Daarna kun je weer converteren en het bestand downloaden. Let op: we garanderen niet dat het resultaat mooi zal zijn. Hoe extremer de pitch shift, hoe lelijker het klinkt.

Muziek ter plekke in een andere toonsoort spelen – Hoe leer ik dat?

Misschien ben jij iemand die de muziek ook ter plekke wil kunnen transponeren. Transposing on sight, zoals ze dat in het Engels zeggen. Ofwel, er wordt bladmuziek of een akkoordenschema voor je neus gezet en je kunt dit onmiddellijk in een andere toonsoort spelen. Je denkt wellicht dat zoiets niet te leren is, maar met voldoende oefening kan het zeker wel! We behandelen eerst het transponeren van akkoorden en begeleidende partijen, daarna eenstemmige melodieën.


Gewoon de transpose-functie gebruiken?

Als je op een elektronisch instrument speelt, zoals een digitale piano of keyboard, dan heb je vrijwel altijd de beschikking over een transpose-functie. Hiermee kun je het instrument een bepaald aantal halve tonen hoger of lager zetten. Het is bijzonder aanlokkelijk om deze functie te gebruiken en voor de gemiddelde muzikant zal dat ook niet echt problemen opleveren. Maar wees je bewust van de valkuilen, en dat zijn er twee. 1) Je weet niet half hoe makkelijk je tijdens een optreden vergeet dat je instrument nog getransponeerd stond. Niemand wordt er blij van als jij het volgende nummer per ongeluk een hele toon te hoog inzet dankzij die irritante transpose-knop. 2) Je ontneemt jezelf keer op keer de kans om bedreven te raken in het spelen in alle mogelijke toonsoorten. Dit is niet alleen een praktische vaardigheid, maar brengt ook een sterk vergroot inzicht in en gevoel voor de structuur van muziek met zich mee.

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen


Akkoorden en begeleidingen transponeren terwijl je speelt

Laten we beginnen met akkoordsymbolen transponeren, dus niet meteen compleet uitgeschreven bladmuziek, want dat is een brug te ver.

Akkoordsymbolen transponeren

Voordat je hiermee begint, moet je het akkoordenspel en de 24 toonladders (12 x majeur en 12 x mineur) geautomatiseerd hebben. Zie Voorkennis. Dus als je bijvoorbeeld Bm7 ziet, kun je dit meteen spelen, liefst op diverse manieren. Voor een gitarist betekent dat: Bm7 kunnen spelen met verschillende akkoordvormen en voor de pianist betekent dit het grondakkoord en de diverse inversies snel kunnen pakken. En dit moet je dan voor alle gangbare akkoorden kunnen (de eenvoudige drieklanken, septiemakkoorden enz.). Verder moet je natuurlijk de overvangen tussen akkoorden in de vingers hebben. De beste manier om dit alles te leren is door heel vaak liedjes te spelen uit uiteenlopende songbooks. Daarnaast moet je alle majeur en mineur toonladders vlot kunnen spelen. Beheers je alles al? Dan komt de grote uitdaging, waarvan sommigen denken dat het onmogelijk is: het direct kunnen spelen van die nummers in een andere toonsoort. Dit is echter absoluut iets dat te leren valt en bovenal erg nuttig is. Want: leuk dat je Let it Be in de originele toonsoort (C) kan spelen, maar het is toch bijzonder praktisch als je het ook ter plekke in bijvoorbeeld D kan spelen wanneer een andere muzikant zegt: “Uhm, kan dit een toontje hoger?”

Akkoordnamen vervangen door trappen (cijfers)

Goed, pak nu je songbook, en ga de akkoordnamen vervangen door ‘trappen’. Het beste is om te beginnen met een eenvoudig liedje. Dat wil zeggen: niet te veel akkoorden en niet te gekke akkoorden, en in een ‘makkelijke’ toonsoort, zoals C majeur (piano) of E majeur (gitaar). Dus stel: de toonsoort is C majeur, zoals in Let it Be, dan krijgt het C-akkoord het cijfer 1 en het G-akkoord cijfer 5 (want: G is de 5e toon van de C majeur toonladder). En G7, om maar wat te noemen, wordt dan 57. Er bestaat al zo’n kant-en-klaar systeem, genaamd het Nashville Numbering System. Het makkelijkste is om dit gewoon over te nemen., Maar je kunt ook gerust je eigen variatie daarop bedenken, want we doen dit niet om te communiceren met andere muzikanten (het Nashville-systeem is daar wel voor bedoeld), maar om jezelf iets aan te leren. Als jij het maar begrijpt.

Spelen op basis van cijfers

De bedoeling is nu, nadat je de akkoorden van een compleet liedje in cijfers hebt omgezet, dat je gaat spelen aan de hand van die cijfers en je het originele akkoordenschema met letters opzij legt. Probeer het liedje te spelen in een andere toonsoort die voor jou niet al te moeilijk te spelen is, bijvoorbeeld D majeur. Het mooie van het systeem is dat je niet voortdurend hoeft te denken: “Oei, ik moet het nummer een hele toon omhoog denken”. Nee, je hoeft alleen maar te weten: “Dit liedje staat in D majeur.” Vervolgens kijk je naar de cijfers: het eerste cijfer is 1. Goed, de eerste trap van de D majeur-toonladder is D, dus dat wordt het D majeur-akkoord. Het volgende cijfer is 5. De vijfde trap van de D majeur-toonladder dus. Dat is A. Zoals gezegd, de toonladders moet je al wel aardig goed in je hoofd hebben, zodat je snel kunt bedenken welke trap hoort bij welke toon, anders wordt het te veel denkwerk en zul je de interesse snel verliezen.

Zonder zijwieltjes?

Nogmaals, het handige is dat je op bovenstaande manier niet actief bezig bent met transponeren (want dat is ondoenlijk), maar dat je simpelweg het stuk speelt in een andere toonsoort, met behulp van de cijfers. Nu is de grote vraag: “Ja, maar, moet ik dan voor altijd nummertjes blijven schrijven? Of zal ik misschien ooit ook een liedje direct, zonder tussenkomst van cijfers, ter plekke, in een andere toonsoort kunnen spelen?” Antwoord: als je de methode vaak genoeg en serieus genoeg toepast, zullen de cijfertjes steeds minder belangrijk worden en zul je steeds vaker bij het zien van een akkoordenschema door de letters heen kijken en snel zien: “Aha, eerste trap, vijfde trap etc.” in plaats van “D, A etc.”

Volledig uitgeschreven bladmuziek transponeren

Tot slot, hoe zit het met volledig uitgeschreven bladmuziek? Kun je dat ook ter plekke in een andere toonsoort leren spelen? Ja, met genoeg oefening is dat mogelijk. Maar leer eerst het bovenstaande: dus het transponeren van akkoordsymbolen. Lukt dat? Dan is de volgende stap om bij het zien van uitgeschreven bladmuziek snel te leren herkennen welk akkoord elk groepje nootjes vormt. (Tip: in begeleidingen worden vaak gebroken akkoorden gebruikt. Zie deze patroontjes dus ook als akkoorden en beslist niet als losse nootjes die je één voor één moet gaan omzetten.) Je kunt beginnen door in je bladmuziek simpelweg overal de naam van het akkoord boven te schrijven. Als je je dit eenmaal hebt eigen gemaakt, kun je je gaan wagen aan het ter plekke transponeren. Dat kan weer op dezelfde manier als we beschreven, dus met vervanging door cijfers. We hebben het dan wel over begeleidende muziek, niet over een solostuk dat vol zit met melodieën, want dat is wéér een brug verder. Op een meer klassiek geörienteerde muziekopleiding zul je trouwens leren om muziek te analyseren met een heel nuttig, maar complexer systeem dat gebruikmaakt van Romeinse cijfers, maar wat we hier verder niet zullen bespreken.

Durf te vereenvoudigen

Wees niet bang om, met name als je nog minder ervaren bent, te vereenvoudigen. Dus als jij ziet: hee, dit is een 1-akkoord in toonsoort E-majeur, dan is het het belangrijkste dat je een E-akkoord speelt. Of dit nou precies de ligging heeft en alle nootjes en franjes bevat zoals die in de bladmuziek staan, is op dat moment even van ondergeschikt belang. Je moet allereerst mee kunnen komen met de andere muzikant(en) en dat doe je door simpelweg de juiste akkoorden te spelen. Hoe vaker je dit doet, hoe ervarener en sneller je wordt in het transponeren en hoe meer je in staat zult zijn om ook alle extra’s mee te nemen in je getransponeerde spel. Vereenvoudigen kun je trouwens ook doen door het akkoord terug te brengen naar een simpele drieklank. Ofwel, alle toevoegingen tijdelijk weglaten. E7 bijvoorbeeld, wordt dan E.

Tip: speel langere tijd in één toonsoort

Een laatste tip is om flink wat liedjes om te zetten naar cijfers. Vervolgens speel je deze songs de komende tijd/dagen alleen maar in bijvoorbeeld D majeur (mits ze in majeur staan geschreven natuurlijk). Heb je D majeur eenmaal aardig in de vingers, ga dan verder met bijvoorbeeld A majeur. Advies is om te beginnen met toonsoorten die relatief eenvoudig te spelen zijn voor je. Het mooie hiervan is dat je heel vertrouwd raakt met de trappen binnen die toonsoort. Dus na het zóveelste liedje in D majeur kun je de vierde trap (het G majeur-akkoord), om maar wat te noemen, wel dromen! Het zal een aardige tijd duren voordat je goed je weg kan vinden in elke toonsoort (12 x majeur, 12 x mineur), maar het is erg leerzaam en allesbehalve frustrerend: je geeft jezelf steeds de tijd om goed vertrouwd te raken met één toonsoort. Veel succeservaringen dus.


Een eenstemmige melodie transponeren terwijl je speelt

Voor bijvoorbeeld een klarinettist kan het handig zijn om een partij ter plekke een hele toon hoger te kunnen spelen. Een simpele manier om hier vertrouwd mee te raken is het gebruik van cijfers, net als we hierboven bij de akkoorden hebben gedaan. Ook hier geldt dat je de belangrijkste toonladders in de vingers moet hebben, maar het liefst eigenlijk gewoon alle 12 majeur- en 12 mineur-ladders. Zie Voorkennis. Het principe is eenvoudig. Je vervangt elke noot door een ‘trap’, in de vorm van een cijfer. Die cijfers kun je gewoon boven de notenbalken in je bladmuziek zetten. De toonladder van C majeur wordt zo omgezet: C, D, E, F, G, A, B → 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

Muziek transponeren - Doe het zelf in 3 stappen

Omzetten

Bovenstaande melodie staat in C majeur en zet je om naar: 1, 2, 3, 1. Maar die laatste 1 kan verwarrend zijn wanneer je straks met cijfers gaat spelen. Want moet je nou de lage of de hoge C pakken? Elke keer dat er verwarring kan ontstaan over zoiets, gebruik je gewoon een pijltje. Zo: 1, 2, 3, 1↑. Het pijltje geeft aan dat je de C erboven moet spelen. Natuurlijk kun je ook je eigen systeempje bedenken, zolang het maar duidelijk is voor jezelf.  Verder moet je toevallige verhogingen en verlagingen aangeven. Het is het beste om dat met een + en een – te doen, dus niet met kruizen, mollen etc. Want in de ene toonsoort wordt een verhoging met een kruis aangegeven, terwijl diezelfde noot in een andere toonsoort een herstellingsteken krijgt. Door + en – te gebruiken, houden we het universeel.

Getransponeerd spelen

Nu de praktijk. Wil je bovenstaande melodie bijvoorbeeld in toonsoort D majeur spelen, dan kijk je naar de cijfers en moet je bijvoorbeeld snel kunnen zien: aha, trap 2, dat is de tweede toon van de D majeur-toonladder, dus de E (dit is de reden dat je de toonladders geautomatiseerd moet hebben). Op deze manier ben je niet actief aan het transponeren terwijl je muziek speelt. Je speelt nu simpelweg in een andere toonsoort, op basis van cijfers. Doe je dit vaak genoeg, dan zul je steeds makkelijker een melodie gaan zien als een reeks trappen, en steeds minder als een reeks absolute toonhoogtes. Op die manier zul je de cijfertjes steeds minder nodig hebben.

Andere methodes voor ter plekke (leren) transponeren 

In de loop der tijd (lees: sinds de Middeleeuwen) zijn er uiteenlopende methodes bedacht om muzikanten te helpen bij het ter plekke transponeren van muziek. Wat we hierboven hebben uitgelegd met cijfers, is een zo simpel mogelijk hulpmiddel om je snel op weg te helpen. Bij complexere muziek is deze methode misschien niet toereikend voor je. Nu zullen we de andere methodes verder niet bespreken hier (Google eens op ‘sight transposition’), maar één hulpmiddel willen we je toch niet onthouden: solfège aan de hand van het solmisatie-systeem, wat een erg nuttige manier kan zijn om niet alleen snel te leren transponeren, maar ook meer inzicht te krijgen in en gevoel te krijgen voor hoe muziek opgebouwd is. Het komt erop neer dat je melodieën van blad gaat leren zingen (ja, zingen, ook al bespeel je normaal gesproken een instrument) met gebruik van het bekende rijtje do-re-mi-fa-sol-la-ti. Dit is in wezen niet heel anders dan het rijtje 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7. Het is alleen wel prettiger zingbaar (zo is het cijfer zeven lastig zingbaar vanwege de twee lettergrepen) en universeler. Een tweede, heel belangrijk voordeel is dat je verhogingen en verlagingen erin kan opnemen, simpelweg door de klinker te veranderen. Dit werkt als volgt:

Verhoogd di ri fi si li
Normaal do re mi fa sol la ti
Verlaagd ra me se le te


Goed om te weten

  • De ‘i’ wordt uitgesproken als ‘ie’, de ‘e’ wordt uitgesproken als ‘ee’.
  • In een majeur toonsoort is Do de eerste trap, dus: Do Re Mi Fa Sol La Ti.
  • In een mineur toonsoort is La de eerste trap, dus La Ti Do Re Mi Fa Sol.
  • Er zijn veel variaties op dit systeem.
  • In onder andere Frankrijk werkt het anders. Daar is Do niet de eerste trap van de toonladder, maar staat Do gelijk aan de toon C. Op dezelfde manier is Re gelijk aan D, Mi gelijk aan E, enzovoort. De namen hebben daar dus vaste toonhoogtes. Het handige ‘movable do’-systeem dat we hierboven hebben geleerd, is dus tamelijk verwarrend voor muzikanten uit een land als Frankrijk waar ze ‘fixed do’ gebruiken.

Door, liefst dagelijks, melodieën van blad te zingen aan de hand van deze lettergrepen, raak je heel vertrouwd met de trappen en wordt ter plekke transponeren op je muziekinstrument steeds makkelijker. Let wel: alle begin is moeilijk. Niet te veel nadenken, maar gewoon elke dag braaf een half uur solfège doen. Nog beter: neem eens wat muzieklessen bij iemand die je dit goed kan aanleren.

Zie ook

» Notatiesoftware
» Muziekpapier
» Audiosoftware
» DAW-software

» Maatsoorten, maatstrepen en herhalingstekens uitgelegd
» Octotonische en gealtereerde toonladders – Een nieuwe uitdaging
» Kerktoonladders voor beginners
» Bluestoonladder – Leer hem hier in alle toonsoorten!
» Pentatonische toonladder: makkelijk te leren!
» Dynamiek in je muziek brengen? Gebruik deze 8 tips
» Muziek improviseren, hoe doe je dat?
» Sneller en beter noten leren lezen: het kan!
» Bladmuziek-apps: handig of niet?
» Muziek uit je hoofd leren spelen – Deze tips gaan helpen!
» Majeur en mineur: het verschil horen en begrijpen
» Voortekens: kruisen, mollen en herstellingstekens
» Muziektheorie & Noten lezen: je leert het hier!
» Piano-akkoorden spelen? Dit is de basis!
» Akkoorden: theorie en akkoordsymbolen
» Noten leren lezen: ritme, tempo en maatsoort
» Noten leren lezen: mineur-toonladder en toonsoort
» Noten leren lezen: C majeur toonladder
» Gitaartabs leren lezen

Geen reactie

Nog geen reactie...

Laat een reactie achter