Hét grote voordeel van een panfluit is het speelgemak. Het is niet een moeilijk instrument om mee te beginnen, en in tegenstelling tot bijvoorbeeld een saxofoon duurt het niet een jaar voordat je er pas een mooie toon uit haalt. Neemt niet weg dat een ervaren speler er een mooier gevormde toon uithaalt, en bovendien het snel wisselen van buis (toonhoogte dus) beter beheerst dan een starter, maar tot aan dat moment is een panfluit een instrument waar ook de starter veel plezier mee heeft. Expressie is op zich makkelijk: alles wat je met je mond kunt doen vertaalt zich naar een klank uit de panfluit. Zacht blazen, hard blazen, aanzwellen, afzwakken, gorgelen met je keel, lange tonen, korte tonen. Ook beginners kunnen dit allemaal!

Wat is een panfluit?

De panfluit is een fluit die is opgebouwd uit buizen van verschillende lengtes. Door lucht tegen de rand van de buis te blazen, produceert de buis een toon. Per buis heb je een andere toonhoogte. Het instrument wordt vooral in Zuid-Amerika en Zuidoost-Europa vaak gebruikt. Zo zijn er de bekende Peruaanse panfluitbands, die menige markt voorzien van de nodige sfeer.

De oorsprong en geschiedenis van de panfluit

De naam panfluit is afkomstig van de Griekse god Pan. De nimf Syrinx werd achternagezeten door Pan, maar bad tot de goden om maagd te kunnen blijven. Ze werd veranderd in een rietstengel, waar Pan vervolgens een fluit van heeft gemaakt. Panfluiten zijn nog steeds populair in Zuid-Amerika, met name in Peru en Bolivia. Ook in folkloristische groepen in Roemenië wordt het instrument vaak gebruikt. De panfluit is een relatief eenvoudig instrument, waardoor de geschiedenis breed is verspreid. Zo hadden de Europese Vikingen in de tiende eeuw al vergelijkbare instrumenten, maar ook in het oude Mesopotamië en India zijn soortgelijke instrumenten gevonden. Het is duidelijk dat de panfluit een zeer oud instrument is. Er is bewijs gevonden dat de fluit al bestond vóór het tijdperk van de Maya’s en Inca’s.

Materialen en soorten panfluiten: klank en prijs

Tegenwoordig is de bekendste variant de Zuid-Amerikaanse panfluit. Deze versie wordt veelal uit bamboe vervaardigd vanwege de warme en rijke basisklank. Panfluiten zijn er in alle soorten en maten, dus je zult ook varianten tegenkomen die zijn gemaakt van andere houtsoorten, kunststof of zelfs glas of metaal. In principe ontstaat in elke buis min of meer dezelfde basisklank. Het materiaal van de buis heeft echter enig effect op de luchtstroom, hierdoor is er ook subtiel een verschil in klankkleur. Echter, het is prima mogelijk om overtuigend te spelen met een kunststof panfluit. Bedenk ook dat niet-houten panfluiten onderhoudsvrij zijn, daar is ook iets voor te zeggen!  

Chromatisch versus diatonisch

Met de wetenschap dat elke buis voor een toonhoogte staat zal het duidelijk zijn dat een panfluit best breed kan zijn. Je hebt immers twaalf verschillende noten van C tot en met B, en je wilt ook nog wel wat octaven aan bereik hebben. Hier moet ook bij worden opgemerkt dat je motoriek goed ontwikkeld moet zijn. Bij het plaatsen van een buis voor je lippen kun je je zomaar een buisje vergissen. Kortom: met een chromatische panfluit is technisch meer mogelijk, maar het instrument wordt breder. Een simpele variant is de diatonische panfluit. Logischerwijs een kleiner instrument om vast te houden, en dat wat je speelt valt binnen een toonsoort. Als je er al een keer naast zit, dan is de fout in ieder geval nog harmonisch passend. Een starter zal om die reden met een diatonische panfluit de makkelijkste resultaten boeken. Vanzelfsprekend geldt ook dat een panfluit met meerdere buizen ook prijziger is.

Panfluit in muziek: van folklore tot klassiek

Natuurlijk is een panfluit dé smaakmaker voor muziek uit Peru en Bolivia. Wie een reisdocumentaire ziet over deze landen zal waarschijnlijk een panfluit horen. Veelal lange tonen, gedecoreerd met een hoop galm, als we de bergen zien. Een panfluit werkt in dit verband heel mooi om (een reis naar) een verre bestemming te suggereren. De noten zullen echter kort en melodisch zijn als we het folkloristische straatleven zien. Ook buiten deze regio komen we de klank van een panfluit tegen. Een bekend voorbeeld is de filmmuziek van Rain Man (Hans Zimmer), een film waarin we qua verhaal wellicht ook wel over een reis mogen spreken.

Bekende panfluitspelers

  Roemeense panfluitist Gheorghe Zamfir zette de panfluit in de jaren 70 op de kaart toen hij de panfluit bespeelde op het instrumentale nummer The Lonely Shepherd van James Last. Het gebruik van een panflute in een symfonisch popnummer was destijds revolutionair. In 2003 werd dit nummer onder de aandacht gebracht bij een nieuwe generatie toen Quentin Tarantino dit nummer gebruikte als deel van de soundtrack van Kill Bill: Volume 1. Ook de Nederlandse Matthijs Koene wordt beschouwd als een meester van het instrument. Zijn grensverleggende techniek heeft de expressieve mogelijkheden van de panfluit verbreed, waardoor het blaasinstrument ook een plek in de internationale klassieke muziekwereld heeft verdiend. En dankzij de tekenfilmserie South Park heeft de panfluit ook een plek veroverd in de moderne popcultuur: in de aflevering Pandemic wordt de panfluit gebruikt om reusachtige cavia's op afstand te houden.  

Advies voor beginners en gevorderden

  Een panfluit kopen doe je natuurlijk niet elke dag, maar bij Bax Music kun je terecht voor diverse panfluiten. Beginners met een beperkt budget wordt aangeraden om te kiezen voor een kunststof pan flute vanwege de lagere aanschafprijs en het eenvoudige onderhoud. De meer ervaren spelers of de liefhebbers die op zoek zijn naar een authentieke klank kunnen beter kiezen voor een bamboehouten panfluit. Naast het gebruikte materiaal hangt de prijs ook af van het bereik van het instrument. Hoe meer blaaspijpen, hoe hoger de prijs. Natuurlijk leer je het instrument het beste bespelen met de hulp van een docent, al was het maar omdat je dan ook een brok muziektheorie krijgt.

 

Veelgestelde vragen over panfluiten

Hoe kies ik een geschikte panfluit?

Bij het kiezen van een panfluit speelt je niveau een belangrijke rol. Beginners hebben meestal genoeg aan een panfluit met 8 tot 12 pijpen. Daarnaast is het materiaal van invloed op de klank en prijs. Kunststof panfluiten zijn voordelig, maar klinken minder natuurlijk. Bamboe panfluiten bieden een warmere klank, maar zijn vaak duurder.

Welke stemming heb ik nodig?

De G-stemming is de meest gangbare panfluitstemming en wordt vooral gebruikt in Zuid-Amerikaanse muziek. Speel je liever klassieke of Europese muziek? Dan is een C-stemming een betere keuze. Ervaren spelers die een volledig toonbereik willen, kunnen kiezen voor een chromatische panfluit.

Hoe werkt de panfluit?

De panfluit is opgebouwd uit buizen van verschillende lengtes. Door lucht tegen de rand van de buis te blazen, produceert de buis een toon. De toonhoogte verschilt per buis.

Hoe stem je een panfluit?

De meest gangbare manier om een panfluit te stemmen is door bijenwas of kaarsvet aan de binnenkant van de pijpen toe te voegen of te verwijderen. Stem altijd bij kamertemperatuur, omdat temperatuurverschillen de klank kunnen beïnvloeden.

Hoe moeilijk is het om panfluit te spelen?

De moeilijkheidsgraad van het bespelen van de panfluit is, qua blaastechniek, te vergelijken met die van de dwarsfluit. De toonvorming vereist namelijk extra oefening omdat elke pijp nauwkeurig moet worden aangeblazen. In het algemeen geldt: heel makkelijk om mee te beginnen, een uitdaging om er een meester in te worden!

Wat kost een goede panfluit?

De prijs van een panfluit hangt af van het gebruikte materiaal, het bereik en de afwerking. Een instapmodel begint rond de 40 euro, terwijl een professionele panfluit met gemak kan oplopen tot honderden euro's.

Waar komt de panfluit vandaan en wie heeft hem gemaakt?

Wanneer, waar en door wie de panfluit is uitgevonden is niet bekend. Het is in elk geval een zeer oud instrument dat over de hele wereld wordt teruggevonden. Er is bewijs gevonden dat de panfluit al bestond vóór het tijdperk van de Maya’s en Inca’s.

Waar kun je een panfluit kopen?

Bij Bax Music kun je terecht voor panfluiten, zowel voordelige kunststof instapmodellen als professionele panfluiten van bamboe.