1. Home
  2. /
  3. Nieuws
  4. /
  5. Sibelius

Sibelius

We leven in een tijd waarin de virtuele orkesten steeds beter worden. Dat heeft als bijkomend prettig effect dat de producers die ermee werken zich ook wat meer thuis voelen in het orkestrale genre. In de 'primitieve' jaren 90 was dat nu eenmaal minder aan de orde; de beperkte klank gaf je niet direct de overtuiging dat je productie direct gespeeld zou kunnen worden door een orkest. Tegenwoordig is dat dus heel anders - en vooral: veel beter! Het zou zelfs kunnen dat de huidige generatie producers juist om die reden ook eens met een écht orkest zou willen werken. En dan begint de ellende!

Orkestratie - een vak apart

Want maak maar eens een goede partituur, dat is werkelijk een vak apart. In feite zou je je partituur opnieuw op moeten bouwen, maar dan niet met een MIDI-productie in 't achterhoofd, maar met een orkest in 't achterhoofd. Mensen dus, geen machines. Notatiesoftware neemt een groot deel van deze zaken op zich, maar dat neemt niet weg dat de gebruiker er zelf wel iets van moet weten. Een groot nadeel van het maken van een partituur is dat er zo enorm veel symbooltjes en regeltjes zijn. Bovendien lijken ze helemaal niet op hoe je zulke problemen in je DAW zou oplossen.

Een voorbeeld: veel instrumenten die legato bespeeld kunnen worden (zoals strijkers en blazers) bereiken dit effect in een DAW door overlappende noten te spelen. De sample-player (zoals Kontakt of Halion) herkent de overlap en regelt dan de rest. In een partituur werkt dat niet zo, daar omring je niet-overlappende legatonoten met een legatoboog.

Nog een voorbeeld is de concertharp; dit is een diatonisch instrument - simpel gezegd: alleen de witte toetsen van een piano. Wie de snaren individueel een halve toon omhoog of omlaag wil stemmen moet dit zeer nauwkeurig aangeven in de partituur, terwijl 't in de MIDI-versie gewoon een kwestie van spelen is. Zo zijn er nog tal van verschillen tussen hoe MIDI werkt en hoe een echte partituur werkt.

Hulp van software

Kortom: hulde dat notatiesoftware je tegemoet treedt met tal van hulpjes en voorzieningen. Je moet je hoofd er wel bij blijven houden, maar binnen het redelijke zijn notatiepakketten echt fantastische applicaties. Maar waar kies je voor? Sibelius is niet het enige notatiepakket op de markt, maar inmiddels wel het meest populaire.

Het pakket is er voor Windows en Mac, en is in gebruik een hybride tussen keyboard-shortcuts en muisbewegingen. Wie de sneltoetsen een beetje kent kan zeer snel en efficiënt met Sibelius werken. Velen loven Sibelius dan ook vanwege het grote gebruiksgemak, dat zijn de echte power-users die de hotkeys kennen!

Sibelius is er in twee vormen: de standaardversie en de Ultimate-versie. De Ultimate-versie kan alles, de normale versie kan minder, maar is in feite nog steeds een prachtig pakket voor mainstream-muziek en orkestraties die niet te complex en/of uitgebreid worden. Natuurlijk heeft de normale versie ook een gunstiger prijsstelling, dus wat dat betreft geen verrassingen.

Enkele verschillen uitgelicht

Het is ondoenlijk om alle verschillen op te sommen, vandaar een kleine greep uit de mogelijkheden die voor de meesten van belang zijn. Zo zijn kruizen, mollen, dubbelkruizen en dubbelmollen voor de meeste gebruikers meer dan afdoende. Dit zit dan ook in de standaardversie. De Ultimate doet daar onder andere kwarttonen bij. Niet heel relevant voor de Westerse mainstream, maar wie het nodig heeft investeert in de Ultimate-versie.

Verder: vier zestiende noten zitten vaak in een groepje van vier aan elkaar verbonden, maar technisch gezien zouden 't ook twee groepjes van twee kunnen zijn. Wie met deze verdelingen wil experimenteren heeft de Ultimate-versie nodig, in de standaard versie maakt Sibelius zelf deze keuze. Het lijkt triviaal, maar soms kan het veranderen van zo'n detail de leesbaarheid van een partituur verbeteren. Als dit betekent dat de repetitie sneller verloopt dan levert dat gelijk iets op.

Het aantal notenbalken is een belangrijke: bij de standaard editie krijg je er zestien, bij de Ultimate-versie is dit aantal onbegrensd. Of dit van belang is hangt sterk af van de omvang van je project. Een standaard orkest, niet al te uitgebreid, zou goed passen in zestien balken, mits de individuele instrumenten in een sectie een min of meer vergelijkbare partij hebben. Wie drie trompetten heeft waarvan er steeds twee een akkoordfunctie hebben terwijl de derde een melodische functie heeft, kiest liever een losse balk voor de melodie en een losse balk voor de andere twee trompetten. Zoiets kost dan dus een extra balk van de zestien!

Er zitten virtuele instrumenten in Sibelius, zo kun je al horen hoe 't ongeveer gaat klinken zo gauw een echt orkest je werk gaat spelen. Bij de standaard versie is deze library 10 GB groot, bij de Ultimate-versie is deze library 36 GB.

Zo zijn er zijn tal van kleine details in de Ultimate-versie die op het eerste gezicht niet heel significant lijken, maar die zeer significant kunnen zijn voor de leesbaarheid en de mogelijkheden.

Voor wie is welke editie?

De Ultimate-editie kan alles, en is bedoeld voor grote projecten en grote orkesten. Niet alleen symfonieorkesten, maar ook in bijvoorbeeld de HaFaBra-sector is Sibelius Ultimate een alleskunner. Met name als je een aantal visuele kenmerken wilt kunnen tweaken dan ben je bij de Ultimate-versie aan het goede adres. Als je grootse wensen en bedoelingen hebt, dan is er eigenlijk geen keuze: Sibelius Ultimate is dan wat je nodig hebt.

Als je niet de bovenstaande wensen hebt en je je muziek in zestien notenbalken kunt passen, dan is de standaardeditie een prima keuze. Met name voor starters en kleine ensembles is de standaardversie meer dan afdoende.

PhotoScore, AudioScore, NotateMe

Enkele Ultimate-edities omvatten extra software. Het gaat hier om speciale programma's om partituren te scannen en te converteren naar Sibelius-noten, of om audiofragmenten te ontleden in Sibelius-noten. Waarom? Simpel: een partituur nabouwen kost toch wel wat tijd, als er hulpmiddelen zijn om dit proces te versnellen... waarom niet? Gemak dient de mens, immers. Bij enkele van de Sibelius Ultimate-versies zitten de Ultimate-versies van een of meer van deze pakketten. In de producttitel wordt dit aangeven met de codes PSU (PhotoScore Ultimate), NMU (NotateMe Ultimate) en ASU (AudioScore Ultimate). Bij de reguliere Sibelius Ultimate-edities zitten de Lite-versies van deze pakketten. De drie pakketten zijn overigens ook los verkrijgbaar.

Het licentiemodel

Aangezien Avid eigenaar is van Sibelius is er een licentiemodel dat vergelijkbaar is met dat van Pro Tools. Dus ook bij Sibelius zijn er diverse licentievormen, en ze zijn niet voor iedereen altijd even duidelijk gebleken. We hebben 't net als bij Pro Tools weer terug gebracht tot de essentie, in de hoop wat licht te scheppen in de inmiddels beruchte licentieduisternis.

Voor zowel de standaard editie als de Ultimate editie zijn er vaste licenties en abonnementen. De meeste gebruikers zullen, naar verwachting, voor de vaste licentie kiezen, door Avid zelf perpetual genoemd. Deze licentie lijkt 't meest op hoe dit soort software traditioneel werkt: installeren wanneer je wilt, gebruiken wanneer je wilt. De abonnementen zijn vooral handig als je bijvoorbeeld een jaartje met Sibelius wilt werken (bijvoorbeeld omdat je eenmalig in een groot orkestratieproject zit) en daarna geen plannen meer hebt om er verder mee te werken. In dat geval is een jaarabonnement een stuk voordeliger dan de vaste versie.

Net als bij Pro Tools - en we zien het nu en dan ook al bij andere fabrikanten - krijg je ondersteuning en updates bij je Sibelius; de jaarlijkse updates & support. De updates maken dat je altijd met de nieuwste editie werkt, terwijl de support ervoor zorgt dat je ondersteuning krijgt vanuit Avid. Dus als je even niet weet hoe je iets moet doen (en bij notatiesoftware is dat niet ondenkbaar vanwege de vele mogelijkheden) dan is er iemand van Avid die je (online) helpt. Die updates & support is een service waar wel een kostenplaatje aan vast zit. Als je een vaste versie hebt, dan krijg je die service een jaartje. Na dat jaar houd je gewoon je vaste versie, met de meest recente updates uit dat jaar, maar niet meer dan dat. Wil je toch weer nieuwe updates en support, dan moet je deze service verlengen of hernieuwen. Verlengen betekent dat je binnen de gestelde termijn (bijvoorbeeld een jaar) investeert in een nieuwe periode van updates en support. Als je deze deadline vergeet of negeert en veel later dus nieuwe updates en support wilt, dan moet je je licentie hernieuwen. De verlenging en hernieuwing zijn dus verschillende producten, en daar horen vanzelfsprekend ook verschillende prijzen bij. De abonnementenlicenties zijn in dat opzicht wat makkelijker: als je het abonnement tijdig verlengt krijg je daar automatisch updates en support bij.

Welke versie geschikt is voor jou is dus vooral een vraag die je zelf kunt beantwoorden. Als je al een tijdje met DAW-software werkt dan zal een vaste licentie van Sibelius het meest lijken op hoe je andere software werkt. Die vaste licentie is dan ook de versie die wij aanbevelen voor onze achterban aan producers. Als je bij wilt blijven qua updates (lees: bugfixes, en nu en dan nieuwe functies) dan is een jaarlijkse verlenging van je updates & support aanbevolen. Als je dat niet interessant vindt, dan heb je de verlengingen of hernieuwingen niet nodig. De vaste licentie zonder verdere updates is dan voldoende.

En dan zijn er nog wat bijzondere licenties die we even kort aanstippen. Enkele licenties zijn bedoeld voor het onderwijs. Voor muziekopleidingen - zoals conservatoria - is Sibelius natuurlijk een onmisbaar pakket.

Voorts zijn er twee soorten trade-ups. Er is een trade-up (een soort upgrade of crossgrade) voor bezitters van Sibelius, Sibelius | First versie 5 - 8.x, Sibelius Student, G7 of Instrumental Teacher Edition. De andere trade-up is er voor bezitters van notatiesoftware van een concurrent. Avid zet hier duidelijk de aanval in op hun gewaardeerde concullega's! Het gaat in dit geval om volle versies van Finale, Encore, Mosaic of Notion. Je moet in dit geval ook echt kunnen aantonen dat je een geldige licentie voor een van deze pakketten hebt.

Voor Sibelius Ultimate zijn er hernieuwingen voor de 1-jarige abonnementen. Dit lijkt, met bovenstaand licentieverhaal in 't achterhoofd, een beetje overbodig. Immers, je krijgt sowieso al de nieuwe updates & support bij een geheel nieuw abonnement. Bij Pro Tools is er ook zo'n constructie, die is voor Sibelius niet anders. Je kunt inderdaad ook investeren in een geheel nieuwe abonnementlicentie, inhoudelijk is dat hetzelfde als een hernieuwing van je bestaande abonnement. Het verschil is dat je bij een echte hernieuwing met je bestaande Sibelius-ID blijft werken. Zou je steeds in een echt nieuwe licentie investeren in plaats van een hernieuwing, dan staat na enige tijd je Avid-account vol met ongebruikte Sibelius-ID's. Het staat rommelig, en dat voorkom je met de hernieuwing van het abonnement.

Algemene tips

Als je nog geen ervaring hebt met het schrijven van een goede partituur, denk dan vooral niet dat je dit even in een avondje onder de knie hebt. Neem hier gerust een flinke periode intensief de tijd voor. Verplaats jezelf in de speler en bedenk je hoe een partituur het prettigst leest. Met MIDI, of de manier waarop je in je DAW je muziek maakt, heeft een partituur niet zo heel veel te maken. Het maken van een goede partituur is een secuur karweitje waarvoor je de tijd moet nemen. Sibelius biedt weliswaar de logistiek om zeer snel je keuzes te verwezenlijken, maar de keuzes an sich moet je wel zélf maken. Dat gezegd hebbende, zo gauw je partituur klaar is geeft dat wel een zeer voldaan gevoel!

Tot slot nog twee tips om je orkestratievaardigheden naar een hoger platform te tillen: investeer in een goed boek over het onderwerp. Van auteur Samual Adler is het Engelstalige "The Study of Orchestration" warm aanbevolen. De tweede tip is het investeren in een of meer orkestpartituren om te bestuderen. Er zijn partituurboeken van Dover Publications met daarin de complete orkestratie van een orkestwerk. Het is aanbevolen om vooral te investeren in werken uit de twintigste eeuw, omdat de orkesten en de orkestratietechnieken met de tijd steeds uitgebreider werden. Met name de Franse Impressionist Maurice Ravel is een goede keuze, hij staat te boek als een van de beste orkestrators in de muziekgeschiedenis.

Over Maarten

Maarten, sinds 2012 fulltime copywriter bij Bax Music, is journalist, muziektechnoloog en componist met credits in tv, film, games en theater. Hij geeft graag tekst en uitleg over alles wat muzikaal gebruikt kan worden.

Bax-Shop.be | Halloween